Mwg sigaréts
Mae mwg sigaréts yn cynnwys llawer o sylweddau all niweidio'r ysgyfaint. Mae dwy ran i'r mwg: darnau bychan solet sy'n cynnwys tar, a'r nwy, sy'n cynnwys carbon monocsid a nitrogen ocsid. Mae ysmygu'n golygu bod y sylweddau gwenwynig hyn yn mynd yn syth i'ch ysgyfaint. Mae'r hidlyddion yn y rhan fwyaf o sigaréts yn fuddiol i raddau, ond maen nhw'n dal i adael i'r rhan fwyaf o'r cemegau niweidiol fynd i mewn i'ch ysgyfaint.
Peryglon ysmygu
Mae'r tar mewn mwg sigaréts yn niweidio celloedd yn llwybrau anadlu eich ysgyfaint. Yn y pen draw gall y niwed hwn gynhyrchu celloedd sy'n tyfu allan o bob rheolaeth- gan arwain at ganser yr ysgyfaint neu'r corn gwddf (laryncs).
Oherwydd hyn, bydd eich corff yn anfon celloedd amddiffyn i'ch ysgyfaint i geisio eu gwarchod, ond mae mwg sigaréts yn eu dinistrio. Yna bydd y celloedd marw'n rhyddhau sylweddau sy'n niweidio strwythur yr ysgyfaint. Bydd hyn yn arwain at Glefyd yr Ysgyfaint Rhwystrol Cronig (Chronic Obstructive Pulmonary Disease - COPD).
Mae mwg sigaréts hefyd yn rhyddhau sylweddau i mewn i'ch llif gwaed sy'n niweidio organau eraill. Gall hyn effeithio ar y rhydwelïau yn eich calon, eich ymennydd a mannau eraill. Gall hyn arwain at angina, trawiadau ar y galon, strociau a chylchrediad gwael. Mae hefyd yn cynyddu eich siawns o ddatblygu canser mewn mannau eraill yn y corff, fel y llwnc neu'r bledren.
[TOP]
Ysmygu goddefol
Bydd ysmygwyr goddefol yn anadlu mwg sy'n cael ei anadlu i mewn ac allan gan ysmygwyr. Maen nhw hefyd yn mewnanadlu'r mwg o flaenau sigaréts wrth iddyn nhw losgi. Mae'r mwg hwn yn cynnwys mwy o'r cemegau niweidiol na'r mwg sydd wedi mynd trwy hidlydd y sigarét.
Mae ysmygu goddefol yn aml yn poenydio rhai sydd ddim yn ysmygu, yn arbennig os oes ganddynt asthma neu broblemau eraill â'r ysgyfaint.
Mae plant sy'n tyfu i fyny gyda rhieni sy'n ysmygu yn fwy tebygol o ddatblygu problemau â'u hysgyfaint. Mae'r perygl o farwolaeth sydyn mewn plant ifanc yn cynyddu hefyd pan fo'u rhieni'n ysmygu. Mae cynnydd bychan yn y perygl o ganser yr ysgyfaint mewn rhai sydd ddim yn ysmygu ac sydd mewn cysylltiad agos ag ysmygwyr dros gyfnod hir.
[TOP]
Ysmygu ym Mhrydain
Ym Mawrth 2006 cyflwynwyd gwaharddiad ar ysmygu ym mhob man cyhoeddus a mannau gwaith yn yr Alban.
Dechreuodd gwaharddiad tebyg yng Nghymru a Gogledd Iwerddon yn Ebrill 2007 a dechreuodd yn Lloegr ar Orffennaf 1 2007.
Er gwaethaf yr holl broblemau sy'n deillio o ysmygu sigaréts, mae llawer o bobl yn dal ati i ysmygu - tua 25 y cant o bob oedolyn yn y Deyrnas Unedig. Bydd y rhan fwyaf o ysmygwyr yn dechrau yn eu harddegau. Bydd y rhan fwyaf o oedolion sy'n ysmygu eisiau rhoi'r gorau iddi ar ryw adeg neu'i gilydd.
Mae'n dod yn llai derbyniol yn gymdeithasol i ysmygu ac mae'r nifer o oedolion sy'n ysmygu yn lleihau'n raddol. Yn anffodus mae nifer y merched ifanc sy'n dechrau ysmygu yn cynyddu. Mae plant sydd wedi eu magu mewn cartrefi lle nad oes neb yn ysmygu yn llawer llai tebygol o ddechrau ysmygu.
[TOP]
Manteision rhoi'r gorau iddi
Cyntaf yn y byd y rhowch y gorau iddi, y lleiaf tebygol yw hi y bydd eich ysgyfaint a'ch organau eraill yn cael eu niweidio. Gall symptomau fel pesychu wella ymhen dyddiau neu wythnosau. Os yw COPD wedi dechrau datblygu, bydd rhoi'r gorau i ysmygu'n atal mwy o niwed. Bydd parhau i ysmygu'n golygu eich bod yn mynd yn gynyddol fyr eich gwynt. Mae hyn yn cyfyngu ar eich gweithgareddau ac yn cynyddu'r peryglon o fethiant yn yr ysgyfaint a'r galon. Nid yw byth yn rhy hwyr i feddwl am roi'r gorau iddi.
Mae'r perygl o gael canser yr ysgyfaint yn cynyddu po fwyaf y gwnewch chi ysmygu, a pho hiraf y byddwch yn ysmygu. Unwaith y byddwch yn rhoi'r gorau iddi, mae'r perygl o gael canser yr ysgyfaint yn dechrau lleihau. Ar ôl deg mlynedd heb ysmygu, mae'r perygl yn cael ei haneru o'i gymharu â'r perygl pe baech chi wedi dal ati i ysmygu.
Tra bo rhai pobl yn mynd trwy fywyd heb gael eu heffeithio gan ysmygu, bydd miliynau yn cael eu heffeithio. Mae gormod o bobl yn meddwl ' Wnaiff o byth ddigwydd i mi' – hyd nes y maen nhw'n datblygu canser neu'n cael eu trawiad cyntaf ar y galon.
[TOP]
Rhoi'r gorau i ysmygu
Gall rhoi'r gorau i ysmygu fod yn anodd iawn, ond bydd llawer o ysmygwyr yn ei chael yn haws na'r disgwyl. Mae mwy a mwy o bobl yn llwyddo i roi'r gorau i'r arfer. Mae'r rhan fwyaf o ysmygwyr yn gaeth i'r nicotin mewn sigaréts a gallant brofi symptomau diddyfnu fel blys, tymer flin, iselder a methu â chanolbwyntio.
Mae modd lleddfu symptomau diddyfnu difrifol drwy ddefnyddio therapïau disodli nicotin (nicotine replacement therapies - NRT), fel patshys nicotin, gwm cnoi, losennau, chwistrelli, mewnanadlwyr neu dabledi. Gall y rhain ddarparu nicotin 'glân' ac maen nhw'n llawer mwy diogel nag ysmygu sigaréts. Dylech eu defnyddio am tua chwe wythnos, yna rhoi'r gorau iddynt, a gallwch eu cael gan eich fferyllydd neu ar bresgripsiwn gan eich Meddyg Teulu. Mae treialon clinigol wedi dangos bod defnyddio cynnyrch nicotin yn dyblu eich siawns o lwyddo bron iawn os ydych chi eisiau rhoi'r gorau i ysmygu.
Mae cyffuriau newydd yn cael eu datblygu ar hyn o bryd sy'n helpu i leddfu'r symptomau diddyfnu sy'n gysylltiedig â rhoi'r gorau i ysmygu. Mae modd cymryd y tabledi hyn gyda thriniaeth disodli nicotin a, fel NRT, gallant ddyblu graddfa llwyddiant ysmygwyr sy'n ceisio rhoi'r gorau iddi. Dim ond ar bresgripsiwn gan eich Meddyg Teulu y mae'r rhain ar gael, a gall ef/hi eich cynghori i'w defnyddio ochr yn ochr â gwasanaethau stopio ysmygu lleol. Gall eich Meddyg Teulu eich cynghori ynghylch sgil effeithiau posibl.
Fel arfer mae'n syniad da gosod dyddiad i roi'r gorau iddi, yn hytrach na rhoi'r gorau i ysmygu'n raddol. Dywedwch wrth y bobl o'ch cwmpas eich bod am roi'r gorau iddi, a cheisiwch gael rhai eraill gartref neu yn y gwaith i roi'r gorau iddi gyda chi. Bydd y rhwydwaith gynnal hwn yn ei gwneud yn haws pan fo temtasiwn yn taro!
Un peth sy'n pryderu ysmygwyr yw ennill pwysau; mae ysmygu'n atal eich archwaeth bwyd, felly gallwch osgoi ennill pwysau os ydych chi'n ymwybodol o hyn, os wnewch chi ymarfer a bwyta'n iach.
Ni fydd pobl sy'n newid o sigaréts i bibellau neu sigarau yn ennill fawr ddim o ran iechyd gwell. Unwaith eto, mae'n well rhoi'r gorau i ysmygu'n gyfan gwbl.
Mae nifer o feddygon, ysbytai ac awdurdodau iechyd lleol yn cynnal grwpiau cynnal a chyrsiau er mwyn eich helpu. Gall eich Meddyg Teulu ddweud wrthych chi beth sydd ar gael yn lleol. Er gwaethaf yr anawsterau, mae mwy o ysmygwyr yn llwyddo i roi'r gorau iddi bob dydd. Mae modd ei wneud a byddwch yn canfod manteision pendant iawn o ran eich iechyd ac ansawdd eich bywyd.
[TOP]
Adolygwyd yn feddygol ddiwethaf: Medi '07
